Elias Canetti

(D. 25.07.1905 - Ö. 14.08.1994) Elias Canetti Rusçuk’ta (Bulgaristan) doğdu, üç erkek kardeşin en büyüğüydü. Ailesi 15. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’na sığınan İspanyol Yahudilerindendi. İlk olarak eski İspanyolca ve Bulgarca öğrendi. Tuna nehri üzerindeki önemli limanlardan biri olan Rusçuk’ta o yıllarda 7-8 ayrı dil konuşulmaktaydı. Canetti’nin dile olan duyarlılığı böyle başladı.

Canetti 1911 yılında ailesiyle birlikte İngiltere’ye yerleşti. Orada İngilizce ve Fransızca öğrendi. Babasının ani ölümü üzerine 1912 yılında Viyana’ya göç ettiler. Bu arada birkaç ay Lozan’da kaldılar. Annesi orada Canetti’ye zora dayalı bir yöntemle Almanca öğretti. Aile 1916-1921 yıllarını Zürih’te, 1921-1924 yıllarını ise Frankfurt’ta geçirdikten sonra yeniden Viyana’ya döndü. Canetti, annesinin isteği üzerine kimya öğrenimi gördü ve 1929 yılında doktorasını tamamladı. Ama bu arada edebiyat, sanat, felsefe gibi alanlarla da ilgilenmekteydi. Üniversitede Karl Kraus’un derslerini izledi.

Canetti 1925 yılında “kitle” olgusuyla ilgilenmeye karar verdi. 1933 yılında Hitler’in Almanya’da iktidara gelmesi, onu kitle ve “iktidar” arasındaki ilişkileri sorgulamaya yöneltti. 1935 yılında tek romanı olan Körleşme’yi yayımladı. Nazilerin 1938 yılında Avusturya’yı işgal etmelerinden birkaç ay önce Paris’e, sonra Londra’ya gidip çalışmalarını orada sürdürdü.

Canetti Kitle ve İktidar’ı 1949 yılında yazmaya başladı. Kitap 1960 yılında yayımlandı. İngiltere, Amerika ve Fransa’da ilgiyle karşılanmasına rağmen ilk baskıları Almanya’da pek ilgi görmeyen Körleşme, 1963 yılında Almanya’da üçüncü kez yayımlanınca Canetti birbiri ardına ödüller almaya başladı. 1971’de Büchner, 1981’de Franz Kafka ve Nobel edebiyat ödüllerini aldı. Yaşamının son yıllarını Londra ve Zürih’te geçiren Canetti, 1994 yılında Zürih’te öldü ve vasiyeti üzerine James Joyce’un yanına gömüldü.

YAPITLARI: Roman: Die Blendung, 1935 (Körleşme, çev.: Ahmet Cemal, Payel Y., 1981). Oyunlar: Hochzeit, 1932. Komodie der Eitelkeit, 1950. Die Befristeten, 1964. Araştırmalar, Denemeler, Notlar: Masse und Macht, 1960 (Kitle ve İktidar, 1998). Die Stimmen von Marrakesch, 1968 (Marakeş’te Sesler, çev.: Kamuran Şipal, Cem Y., 1960). Derandere Prozess, 1969. Di Provinz des Menschen, 1973 (İnsanın Sılası, çev.: Ahmet Cemal, İyi Şeyler Y., 1996). Der Ohrenzeuge, 1974 (Kulakmisafiri, Elli Karakter, çev.: Şemsa Yeğin, Payel Y., 1994). Das Gewissen der Worte, 1975 (Sözcüklerin Bilinci, çev.: Ahmet Cemal, Payel Y., 1984). Das Geheimherz der Uhr, 1987. Die Şiegenpein, 1992. Nachträge aus Hampstead, 1994. Anılar: Die gerettete Zunge, 1977 (Kurtarılmış Dil, çev.: Şemsa Yeğin, Payel Y., 1995). Die Fackel im Ohr, 1980 (Kulaktaki Meşale, çev.: Şemsa Yeğin, Payel Y., 1997). Das Augenspiel, 1985 (Gözlerin Oyunu, çev.: Şemsa Yeğin, Payel Y., 2000).

Yazdığı Kitaplar